Trang nghiêm lễ giỗ lần thứ 599 của Hoàng hậu Phạm Thị Ngọc Trần
Sáng 2/5 (tức ngày 24/3 âm lịch), tại Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh đền Thánh Mẫu ở xã Xuân Lam, huyện Nghi Xuân diễn ra lễ giỗ lần thứ 599 của Hoàng hậu Phạm Thị Ngọc Trần.
Cùng dự có Bí thư Huyện ủy Phan Tấn Linh, Phó Bí thư Thường trực Huyện ủy - Chủ tịch HĐND huyện Nguyễn Văn Hiếu, các Ủy viên BTV Huyện ủy, lãnh đạo các phòng ban cùng đông đảo nhân dân và du khách.
Đền Thánh Mẫu là ngôi đền thiêng liêng tọa lạc dưới chân núi Na, xã Xuân Lam, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh. Nơi đây thờ Hoàng hậu Phạm Thị Ngọc Trần (vợ của Lê Lợi - thủ lĩnh cuộc khởi nghĩa Lam Sơn). Phần mộ (hậu am) có từ sau ngày bà hy sinh năm Ất Tỵ (1425), phần đền xây dựng đầy đủ vào đời vua Lê Thánh Tông (con trai của Phạm Thị Ngọc Trần và Lê Lợi). Bà sinh ra trong một gia đình ở vùng Quần Lai, huyện Lôi Dương, tỉnh Thanh Hóa. Bà là một liệt nữ trung hiếu vẹn toàn, tận tuỵ cùng Bình Định Vương Lê Lợi đánh thắng giặc Minh thống nhất giang sơn đất nước.
Theo sử sách, những ngày đầu của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, bà đã cùng Bình Định Vương Lê Lợi và các tướng sỹ xông pha trận mạc. Ngày 24 tháng 3 năm 1425, khi đánh thành Trào Khẩu - Nghệ An, Hoàng hậu Ngọc Trần đã tự hiến mình cho thuỷ thần trên dòng Sông Lam để thần phù hộ cho nghĩa quân thắng giặc.
Sau khi hiến thân, thi thể của bà đã được quản tại Núi Na, làng Lộc Điền, tổng Tam Đăng (nay là thôn 5, xã Xuân Lam, huyện Nghi Xuân).
Năm 1428, sau khi Lê Lợi lên ngôi Hoàng đế, để đền đáp công ơn của bà, Vua Lê Thái Tổ đã lập con trai của bà là Lê Nguyên Long lên kế vị, lấy hiệu là Lê Thái Tông. Sau đó Vua Lê Thái Tông truy tôn mẹ làm Cung từ Quốc Thái Mẫu, Cung từ Quang phục Quốc Thái Mẫu, năm 1437 bà được truy tôn làm Hoàng Thái Hậu.
Trải qua hàng trăm năm, đền thờ được chính quyền và Nhân dân nhiều lần trùng tu, tôn tạo. Năm 2005, phần mộ và đền thờ Hoàng hậu Ngọc Trần được UBND tỉnh Hà Tĩnh công nhận Di tích lịch sử văn hoá cấp tỉnh.
Hằng năm, vào dịp 24/3 (âm lịch), chính quyền và Nhân dân địa phương trang trọng tổ chức lễ giỗ Hoàng hậu Ngọc Trần theo nghi thức cổ truyền của dân tộc mang đậm ý nghĩa đạo lý uống nước nhớ nguồn, ghi nhớ công ơn của Đức Thánh Mẫu và các anh hùng đã có công giữ nước.
Lãnh đạo huyện tặng hoa, trao cờ lưu niệm cho các nghệ nhân tham gia Liên hoan thực hành tín ngưỡng thờ mẫu Tam phủ của người Việt.
Lãnh đạo xã Xuân Lam trao giải hội thi gói bánh chưng truyền thống.
Dịp này, xã Xuân Lam cũng trao giải Hội thi gói bánh chưng và tổ chức Liên hoan thực hành tín ngưỡng thờ mẫu Tam phủ của người Việt.